و بر عافيت سپاسدارى نمائيد * ( اعْلَمُوا ) * بدانيد اى اهل قساوت يا اى منكران بعث * ( أَنَّ اللَّه ) * آن را كه خداى * ( يُحْيِ الأَرْضَ ) * زنده مىگرداند زمين را * ( بَعْدَ مَوْتِها ) * پس از مردگى و افسردگى آن اين تمثيل است براى احياى قلوب قاسيه بذكر و تلاوت يا براى احياى اموات به جهت ترغيب در خشوع و زجر از قساوت قلوب و خلاصهء معنى آنست كه هم چنان كه خداى تعالى احياى زمين مرده مىكند بباران به همين منوال احياى قلوب قاسيه كند بذكر و تلاوت قرآن يا اموات را زنده سازد بكمال قدرت در آن جهان * ( قَدْ بَيَّنَّا لَكُمُ ) * بدرستى كه روشن گردانيديم براى شما * ( الآياتِ ) * حجج واضحات و دلايل باهرات بر قدرت خود پس به اين استدلال نمائيد بر قدرت ما بر احياى قلوب يا بر ايقاع بعث و نشور * ( لَعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ ) * شايد كه خردمند شويد يعنى كامل شود عقل شما در انقياد نمودن بطاعت و عبادت و آنچه اهل كتاب مرتكب آن شده‌اند از تبديل و تحريف احكام ما به آن ارتكاب منمائيد و بجميع اوامر و نواهى ما تصديق كنيد * ( إِنَّ الْمُصَّدِّقِينَ ) * بدرستى كه مردانى كه تصديقكننده‌اند قول خدا و رسول را * ( وَالْمُصَّدِّقاتِ ) * و زنانى كه باور دارنده‌اند گفتار ايشان را و حفص بتشديد صاد ميخواند يعنى مردان و زنانى كه صدقه دهنده‌اند * ( وَأَقْرَضُوا اللَّه ) * اين عطف است بر معنى فعل در اسم فاعل كه محلى بالف و لام موصولست چه آن در تقدير الذين صدقوا است و اكتفاء بضمير مذكور در اقرضوا از روى تغليب است يعنى مردانى و زنانى كه تصديق خدا و رسول كردند و وام دادند به خدا * ( قَرْضاً حَسَناً ) * وامى نيكو يعنى اطيب و احب اموال خود را در راه خدا و بر وجه قربت و برضاى وى انفاق كردند بدون شايبه ريا و سمعه و بنا بر قراءة حفص ذكر اقراض بعد از تصدق با آنكه اول منطوى بر آنست به جهت دلالتست بر آنكه معتبر در تصدق آنست كه مقارن اخلاص باشد و ميتواند بود كه اقراض بمعنى حقيقى خود باشد كه آن آدانه است حاصل آن كسانى كه تصديق به خدا و رسول نمودند از ذكور و اناث يا آنكه اموال خود را در راه خدا تصدق كردند باخلاص تمام يا قرض دادند آن را ببندگان خدا خالصا لله * ( يُضاعَفُ ) * زياد گردانيده شود * ( لَهُمْ ) * براى ايشان مزد ايشان از ده تا هفتصد و زياده * ( وَلَهُمْ ) * و مر ايشانراست * ( أَجْرٌ كَرِيمٌ ) * مزدى گرامى و پاداش بزرگوار كه بهشت جاودانى است * ( وَالَّذِينَ آمَنُوا ) * و آنان كه گرويدند * ( بِاللَّه وَرُسُلِه ) * به خدا و بفرستادهء او و شك نياوردند در اخبار و احكام ايشان * ( أُولئِكَ ) *